مراسم رونمايي از 54 عنوان كتاب انتشارات اميركبير با عنوان «روايت ديگر» نشست «بررسي ادبيات داستاني دفاع مقدس؛ فرصتها و تهديدها» عصر روز گذشته در سراي اهل قلم با حضور حسين فتاحي، جواد جزيني و قاسمعلي فراست برگزار شد.
حسين فتاحي، نويسنده و منتقد ادبيات داستاني در اين نشست با اشاره به فرصتهاي داستاني در ادبيات دفاع مقدس گفت: بايد به جنگ به عنوان يك پديده اجتماعي نگريسته شود؛ جنگ مورد بحث، نه جنگي است كه در ايران اتفاق افتاده و نه جنگ دوم جهاني است، بلكه جنگ به عنوان پديدهاي كه خواسته و يا ناخواسته گاهي پيش ميآيد.
وي ادامه داد: در كتاب «درسهايي درباره داستاننويسي» توصيههايي به نويسنده ميشود، يكي از آنها اين است كه «نويسنده بايد از حوادث طبيعي، اجتماعي و حتي بحرانهاي اجتماعي و حوادثي مثل جنگها و انقلابها به عنوان بستري براي نوشتن رمان يا داستان استفاده كند.»
فتاحي ابراز داشت: تولستوي در كتاب «جنگ و صلح» از لشكركشي به روسيه بهره گرفته و از اين حادثه تاريخي به عنوان بستري براي توليد رمان جنگ و صلح استفاده كرده است. اگر نگاهي به تمام رمانهاي معروف و خواندني كنيم ميبينيم كه از حوادث و رخدادهاي طبيعي به عنوان بستري براي نوشتن رمان استفاده شده است.
فتاحي در ادامه اضافه كرد: درباره جنگ اول و دوم جهاني هزاران فيلم و رمان خلق شده است، اين جنگ رخدادي است كه هنرمندان هنوز هم در حال خلق اثر درباره آن هستند، حادثه به حدي عظيم بود كه حرفهاي ناگفته آن هنوز هم باقي است.
به گفته اين منتقد، جنگ اول و دوم جهاني براي بسياري از رماننويسيها يك بستر است. همينطور جنگهاي داخلي آمريكا هم بدين صورت است.
اين نويسنده همچنين به رمانهاي «کليدر» محمود دولتآبادي و «سووشون» سيمين دانشور اشاره کرد و افزود: در اين رمانها هم براي خلق اثر ادبي از اتفاقات استفاده شده است.
فتاحي اظهار داشت:اگر در محلي جنگ رخ دهد افراد اطراف و دخيل در آن تحت تاثير آن قرار ميگيرند، اين امر سبب ميشود افرادي به ميدان بيايند، ناخودآگاه احساسات جلوه ميكند، عقل و استعداد ناخودآگاه وارد عمل ميشود و اتفاقاتي شنيدي به وقوع ميپيوندد. اين اتفاقات ممكن است رذل، انساني و يا ضدانساني و يا ايثارگرايانه باشد. جامعه بايد هم براي ثبت اتفاقات انساني و ايثارگرايانه و هم براي ثبت آثاري كه رذل و خائنانه است فرصت ايجاد كند.
به گفته اين منتقد، هر يك از اين اتفاقات وجهي از وجوه انسان است؛ در ايران 8 سال جنگ پديد آمد و در آن ميليونها انسان دخيل بودند، تعداد افرادي كه در جنگ حاضر بودند هر يك رخدادها و اتفاقات جالب و شنيدني دارند.
وي عنوان كرد: اينها مواد و مصالحي هستند كه ميتواند در اختيار رمان نويس يا داستاننويس قرار گيرد تا نويسنده رماني را خلق كند اما نگاه نويسنده مخصوص و ويژه خود است.
فتاحي با اشاره به نويسندگان گفت: فردي از اين فرصت در جهت دفاع از جنگ بهره ميبرد ولي نگاه فرد ديگر مخرب است؛ اگر اين موضوع به عنوان مواد و بستري براي خلق رمان استفاده شود به تعداد افراد حاضر در جنگ، فرصتهايي براي نويسندگان پديد ميآيد.
فتاحي با اشاره به آثار پديد آمده و فرصتها در جنگ ابراز داشت: هر اتفاقي كه رخ دهد، فرصتي ايجاد ميكند كه اين تنها براي جنگ و انقلابها نيست، حتي حوادث طبيعي همانند زلزله، فرصتي مناسب خلق رمان هستند. اگر با اين ديد نگريسته شود نه تنها جنگ بلكه همه حوادثي كه در يك جامعه رخ ميدهد فرصتي در اختيار رماننويس است، اما هرچه اين حوادث بزرگتر، و تاثير بيشتري داشته باشد فرصتهاي موجود در اختيار هنرمند بيشتر ميشود.
اين نويسنده در ادامه تاكيد كرد: به اعتقاد بنده جنگ در هر حالت، چه جنگهايي كه با نگاه خائنانه شكل گرفته باشد و چه جنگهايي كه تنها دفاعي بوده، براي رماننويس فرصت نگارش را فراهم ميآورد. رمان جايگاهي است كه بايد در آن تضاد خوبي و بدي ايجاد شود و نگاه به جنگ بايد اين باشد كه جنگ فرصتهايي براي پديد آمدن رمان و داستان ايجاد ميكند كه اگر از اين فرصتها استفاده نكنيم خود را محروم كردهايم.
فتاحي با اشاره به ادبيات آمريكا تصريح كرد: اگر نگاهي گذرا به ادبيات آمريكا بيندازيم در مييابيم نويسندگان معروف همگي به گونهاي يكي از اتفاقات زمان خود را نقد كردهاند.
نويسنده كتاب «آتش در خرمن» گفت: جامعه بايد اين فرصت را در اختيار نويسنده قرار دهد تا حرف خود را بزند، نويسنده متعهد است و نبايد نسبت به حوادث بيتفاوت باشد؛ بايد حوادث را ديده و براي نسل فعلي و نسل آينده آنها را به تصوير بكشد. از سوي ديگر جامعه بايد به نويسنده امكان دهد و آن را محدود نكند.
در ادامه، فتاحي اضافه كرد: نبود برنامه فرهنگي آفت ادبيات و پاككننده فرصتها است، چگونگي نگارش رمان جنگ و اين كه چطور برخي نويسندگان با امضاي قرارداد براي اثري سفارشي، كاري ضعيف ارايه داده و به ادبيات اين حوزه لطمه ميزنند، بايد در قالب اصول برنامههاي فرهنگي بررسي شوند.
در خاتمه، حسين فتاحي آفتها و تهديدهاي مطرحشده را منحصر به جنگ ندانست و گفت: قصههاي ديني و ادبيات انقلاب هم همين مشکل را دارند و اين در حالي است که آنها متوليان خاصي ندارند. براي حل اين مشکلات بايد برنامهريزي فرهنگي کنيم؛ چيزي که الآن نداريم، و مهمترين آفت همين است که ما برنامه نداريم.
مشروح دیگر سخنرانی های این نشست به زودی بر روی سایت موسسه قرار خواهد گرفت.
فتاحی: جنگ برای خلق اثر ادبی یک فرصت است 